Verpakkingsmateriaal en -systemen voor hoevezuivelproducenten

Pack4Food gaf op een studienamiddag georganiseerd i.s.m. de TAD Zuivel een overzicht van de verschillende soorten verpakkingsmateriaal en afvulsystemen die er in de handel zijn. Aangezien dit verschillende vragen opwekte bij de vele aanwezigen, volgen in dit artikel enkele antwoorden.

Bij wie koop ik het best mijn verpakkingsmateriaal?

Op de studienamiddag gaf Pack4Food een overzicht van de keten van de verpakkingsindustrie:
petroleumraffinaderijen » kunststofchemie (productie korrel) » menging met kleurstoffen en additieven » extrusie/laminering/injectie » blazen » coating » bedrukking » distributie rechtstreeks naar grote klanten of distributeurs

Hoe hoger in deze keten, hoe goedkoper het verpakkingsmateriaal. Nadelen zijn dat het materiaal niet bedrukt is en dat er grotere hoeveelheden moeten worden afgenomen. Daarom kopen de meeste hoevezuivelproducenten hun materiaal op het einde van de keten. Er bestaan een groot aantal distributeurs, u doet dus best een kleine marktstudie voor u een keuze maakt, zoals u dit wellicht ook heeft gedaan voor de aankoop van uw ingrediënten en ander materiaal.

Zorg ervoor dat de leverancier voldoet aan de wettelijke bepalingen en een conformiteitsattest of verklaring van overeenstemming (soort technische fiche, zie de vraag over wettelijke vereisten) kan leveren bij zijn verpakkingsmateriaal die overeenstemt met uw producteigenschappen.

Uit een enquête van de TAD Zuivel bij verschillende hoevezuivelproducenten kwamen volgende materiaalleveranciers met websites naar boven (alfabetisch gerangschikt):
www.alpagro-plastics.be, www.AVA.be, www.brabopak.com (o.a. flessen), www.cabral.be, www.catala.be, www.cremelan.be, www.danneels-nv.be, www.egilabo.be, www.elopak.com (sabine_van.gassen@elopak.nl, Nederlandse contactpersoon, kartonnen brikverpakkingen), www.fibredrums.com, www.gdverpakking.be, www.italpack.com (kartonnen brikverpakkingen), www.mafrans.be (o.a. flessen), www.pecapack.be, www.petpartner.nl (PET-flessen), www.printopack.be, www.rapak.com, www.seriplast.fr, www.vrplastics.be

Via de website van Pack4Food kan u ook nog andere verpakkingsbedrijven terugvinden (via Pack4Food > Bedrijven > Bedrijven > Vulsystemen of Verpakking)
Verschillende spelers uit de verpakkingswereld in de Benelux.

Waarom moet ik zo’n grote hoeveelheden afnemen?

De verkopers van verpakkingsmateriaal bij wie hoevezuivelproducenten kopen, dienen zelf veel grotere hoeveelheden aan te kopen. Indien ze kleinere hoeveelheden (het minimum ligt vaak rond 5000 stuks) zouden afzetten, zouden ze zelf failliet gaan.
Deze hoeveelheden vereisen dus wel een geschikte en propere opslagplaats op uw bedrijf (zie ook volgende vraag).
Indien u kleinere hoeveelheden wenst, maakt u best afspraken met een collega(‘s) hoeveproducent(en) die dezelfde potjes gebruikt zodat u 1 levering kan plaatsen en onder elkaar verdelen. Het staat u dan nog steeds vrij afzonderlijk bedrukte deksels aan te kopen (en die vereisen ook minder opslagruimte).

Hoelang kan ik verpakkingsmateriaal bewaren?

Sommige materialen dienen onder speciale vocht- en temperatuursvoorwaarden te worden bewaard of geconditioneerd gedurende een paar weken voor het gebruik. Algemeen kunnen we stellen dat houdbaarheden (onder de onderstaande voorwaarden) tussen 3 maanden en 1 jaar haalbaar moeten zijn. Het kan ook langer, maar dikwijls ten koste van de kwaliteit van de verpakkingsmaterialen.
Als u verpakkingsmateriaal gedurende verscheidene maanden bewaart, dient u ervoor te zorgen dat het verpakkingsmateriaal zelf goed ingepakt is (in een goed afgesloten plastieken verpakking) en dat het op een propere plaats wordt bewaard. Zorg voor een lokaal waarvan de lucht zo weinig mogelijk beladen is met condens uit het verwerkingslokaal, stalgeuren, uitlaatgassen van een marktwagen, enz.
U vraagt best uw leverancier of uw verpakkingsmateriaal geschikt is om lang te bewaren. U kan bijvoorbeeld ook vragen hoelang hij de kwaliteit van zijn materiaal garandeert (en dit op papier laten zetten).

Wat zijn de wettelijke vereisten voor verpakkingsmateriaal?

Er zijn 4 belangrijke wettelijke vereisten:

  1. U moet uw verpakkingsmateriaal kunnen traceren zodat u dit ook met uw ingrediënten doet. In de praktijk betekent dit dat uw de facturen of kasticketten (met lotnummers) van uw verpakkingsmateriaal dient te bewaren. U schrijft hierop best de datum van eerste gebruikname.

  2. U dient te beschikken over een conformiteitsattest of verklaring van overeenstemming. Een standaardformulier kan u terugvinden op de website van het Voedselagentschap (DOC)
    Informatie hierover kan u terugvinden op http://www.afsca.be/sp/denrAlim/den-alim_nl.asp

    Bij een audit of een controle van uw autocontroleplan bent u verplicht dit conformiteitsattest voor te leggen. Het maakt deel uit van de checklijst van het Voedselagentschap.

    Belangrijk is dat dit formulier niet enkel dient te vermelden dat uw verpakkingsmateriaal geschikt is voor voedingsmiddelen in het algemeen, maar dat het ook geschikt is voor uw specifiek product. Indien u er bijvoorbeeld yoghurt in afvult, moet het geschikt zijn voor zure producten met een pH van + 4,2 – 4,7. Als u warm afvult, dient het verpakkingsmateriaal ook bestand te zijn tegen deze hoge temperaturen.
    Deze informatie moet uw verpakkingsleverancier kunnen leveren. Het maakt deel uit van het conformiteitsattest. Desnoods dienen er migratietesten te worden uitgevoerd waarbij de processing en het afvulproces zo goed mogelijk worden nagebootst.
    Voor de geïnteresseerde: om een idee te krijgen van verschillende soorten materialen en de verschillende eigenschappen kan u zoeken naar het voor u geschikte materiaaltype.

    TIP: Het is interessant om bij uw verpakkingsleverancier na te vragen of uw verpakkingsmateriaal (van vb. rijstpap) geschikt is voor de opwarming in een microgolfoven. Bij een vraag kan u deze informatie dan onmiddellijk meedelen aan uw klanten.

    TIP: Voor u een verpakking bestelt, schrijft u best eens kort de voornaamste processtappen, alsook de eigenschappen van het product op. (Deze gegevens horen zelfs deel uit te maken van uw autocontroleplan.) Op basis van deze gegevens (zuurtegraad, temperatuur van afvullen, enz.) kan u prijsoffertes aanvragen bij verschillende verpakkingsleveranciers en kan u hen ook vragen de geschikte conformiteitsattesten af te leveren.

    TIP: Zorg ervoor dat u weet welk conformiteitsattest bij welke verpakking hoort.

  3. Een onderneming moet als verpakkingsverantwoordelijke voor huishoudelijke verpakkingen voor die verpakkingen een recyclagepercentage behalen (terugnameplicht). Ook dient het bedrijf de overheid te informeren over de aard ervan (informatieplicht). Dit kan door een eigen systeem van recyclage op te zetten. Aangezien dit meestal duur en in de praktijk moeilijk haalbaar is, kan men aansluiten bij FOST Plus. FOST Plus neemt de wettelijke informatie- en terugnameplicht van de huishoudelijke verpakkingen van haar leden over. Om dit te verwezenlijken, coördineert en financiert FOST Plus de selectieve ophaling van huishoudelijke verpakkingen, in samenwerking met de intercommunales. Zij garandeert ook het sorteren en het recycleren, of de nuttige toepassing van deze verpakkingen.
    Voor meer informatie m.b.t. uw aansluiting kan u steeds contact opnemen met de helpdesk van FOST Plus op Tel 02 775 03 58 of per E-mail naar business.administration@fostplus.be (www.fostplus.be)
    Sommige leveranciers van verpakkingsmateriaal zorgen voor een FOST Plus aansluiting (vaak tegen betaling) voor u als onderdeel van hun dienstverlening.
    De overheidsdienst die hierop toeziet, is de Interregionale Verpakkingscommissie (IVC): www.ivcie.be, Tel 02 209 03 60

  4. Vloeibare verwerkte zuivelproducten, zoals yoghurt, moeten een sluitingssysteem hebben dat na opening het bewijs van opening aantoont. In de volksmond wordt dit ook wel “verzegeling” genoemd. U kan dit doen door bijvoorbeeld 2 klevers/etiketten aan beide zijden over het deksel van uw yoghurtpotje te bevestigen. Bij opening worden deze verbroken en wordt zodoende het bewijs van opening geleverd.
    Dit wordt in de toekomst vermoedelijk versoepeld voor de verpakkingen voor rechtstreekse verkoop aan de consument. Deze versoepelingen zouden dus niet gelden voor alle verpakkingen van producten die u doorverkoopt aan een kruidenier, een collega hoeveproducent, enz.

Vul ik het best koud of warm af?

Warm afvullen doet men voor producten waarbij anders viscositeitsproblemen optreden, zoals pudding die opstijft bij afkoeling. Een andere reden is dat als het product bij + 80°C wordt afgevuld ook de verpakking gedesinfecteerd wordt.
U dient er zich echter van bewust te zijn dat uw verpakkingsmateriaal geschikt dient te zijn voor warm afvullen (zie volgende vraag).
Ook dient u bij het warm afvullen het product zo snel mogelijk af te koelen (zie volgende vraag). Indien dit niet kan, koelt u beter eerst het product af door koud water in de mantel van uw kookketel te sturen en daarna af te vullen. Dit is natuurlijk omwille van technische redenen niet bij alle producten mogelijk.

Wat zijn voorwaarden om een product warm af te vullen (hot fill)?

Er zijn 3 belangrijke aandachtspunten:

  1. Hot fill (80-85°C) dient om het verpakkingsmateriaal tijdens het vulproces te desinfecteren.
    Daarna dient het geheel (gesloten verpakkingsmateriaal met afgevuld product) gedurende 2 à 3 minuten op deze temperatuur te worden gehouden om de kopruimte (bij geen rechtstreeks contact met de vloeistof) voldoende te desinfecteren.
  2. De koeling gebeurt dan liefst zo snel mogelijk (< 30 min) met een daling van de temperatuur tot minder dan 15 à 20°C of lager. Bij deze verlaagde temperaturen is het veiliger om de producten in uw koelcel/kast bij de andere producten te plaatsen, zonder de inhoud van uw koelcel/kast al te veel op te warmen.
    U kan dit doen door eerst
    • de producten onder een douche met koud water te plaatsen,
    • de producten in een bak met recirculatie van koud water of ijswater te zetten,
    • de producten in een bak met ijsschilfers te plaatsen,
    • enz.
  3. Het verpakkingsmateriaal dient geschikt te zijn voor het afvullen van warme producten. Dit moet zijn vermeld op het conformiteitsattest of technische fiche (zie vraag omtrent wettelijke eisen) die u moet bewaren in uw autocontroleplan. Het mag niet smelten of residu’s van plastics afgeven aan uw product bij deze temperatuur. Indien dit wel gebeurt, kan dit ook smaakafwijkingen veroorzaken. U kan zo ook uw product ongewenst (en onwettelijk) chemisch vervuilen.

Welk materiaal is geschikt voor het verpakken van desserten?

Desserten worden bij hoevezuivelproducenten vaak afgevuld in PP (polypropyleen).
Houd er wel rekening mee dat sommige materialen niet geschikt kunnen zijn voor het warm (40-50 °C) of heet (+80°C) afvullen van producten. U dient er zich van te vergewissen dat dit toegelaten is volgens het conformiteitsattest of de technische fiche. De leverancier van uw verpakkingsmateriaal is wettelijk verplicht dit af te leveren (zie de vraag omtrent wettelijke eisen)!
Voor yoghurt dient dit attest eveneens te vermelden dat de verpakking geschikt is voor een product met een lage pH van 4,2 à 4,7.
Vloeibare producten, zoals yoghurt, voor niet-rechtstreekse verkoop dienen te worden verzegeld (zie de vraag omtrent wettelijke eisen).

Welk materiaal is geschikt voor het verpakken van ijs?

Veel hoevezuivelproducenten gebruiken PP-(polypropyleen)-dozen. Ook kartonnen dozen met een PE (polyethyleen)-coating kunnen worden gebruikt. PE-dozen zijn steviger, maar duurder.
Op het conformiteitsattest moet zijn vermeld dat de dozen geschikt zijn voor diepvriestemperaturen (– 25°C). De leverancier van uw verpakkingsmateriaal is wettelijk verplicht dit af te leveren (zie ook de vraag omtrent wettelijke vereisten)!

Welke verpakking is geschikt voor karnemelk en melk?

Melk en karnemelk zijn heel gevoelig voor licht en zuurstof. Zuurstof is meer van belang voor producten met lange houdbaarheid. Voor kort houdbare hoeveproducten dient u dus vooral rekening te houden met licht. U gebruikt bijgevolg best een ondoorzichtige, bijvoorbeeld witte, verpakking voor uw melk en karnemelk.
Bij melk met sap combinaties (vb. yoghurtdrinks of chocolademelk) kan er ook met transparante verpakkingsmaterialen worden gewerkt. Verschillende materialen (flessen/pakken) zijn hiervoor geschikt:

  • PP (polypropyleen)-flessen
  • Karton-PE (polyethyleen) verpakkingen (gable top/wit)
  • HDPE (high density polyethyleen) (wit)
  • PET (polyethyleentereftalaat)-monolayer (transparant of wit)-flessen
  • HIPS (high impact polystyreen) die dan gelast moeten worden met een folie om af te sluiten

Wees indachtig dat karnemelk zeer gevoelig is voor licht! Verschillende hoevezuivelproducenten vullen hun karnemelk bijvoorbeeld af in plastiekzakjes die handmatig of via een form-fill-seal systeem worden geseald. Bij zo’n systeem kan u vb. witte PE (polyethyleen)-zakjes gebruiken.
Ook vult u de melk best zo snel mogelijk af of bedekt u de kookketel met een deksel aangezien licht dan reeds de smaak van uw melk kan beïnvloeden.
Voor karnemelk geldt opnieuw dat de verpakking dient geschikt te zijn voor zure producten met een pH van 4,2 à 5. Dit moet vermeld staan op het conformiteitsattest. Indien u de melk warm afvult, dient het conformiteitsattest te vermelden dat de verpakking geschikt is voor deze hoge temperatuur. De leverancier van uw verpakkingsmateriaal is wettelijk verplicht dit
af te leveren (zie ook de vraag omtrent wettelijke vereisten)!

Wederom zou de verzegelingsplicht gelden bij niet-rechtstreekse verkoop (zie vraag wettelijke eisen).

Wat is het verschil tussen een verpakking in glas, een PE- (polyethyleen), PP- (polypropyleen) verpakking en een PET-verpakking voor gepasteuriseerde melk of chocomelk?

Melk is gevoelig voor oxidatie. Dit wordt veroorzaakt door een combinatie van 2 factoren: licht en zuurstof. Licht de belangrijkste factor is voor korthoudbare producten.
Glas heeft een volledige gasbarrière en beschermt dus tegen de invloed van zuurstof op melk. Maar zoals hierboven vermeld, is de invloed van licht belangrijker. Het is dus belangrijker voor de smaak van uw producten dat de verpakking geen UV-stralen doorlaat, zoals een witte PE-verpakking. De witte kleur wordt meestal aangebracht door toevoeging van kleine
hoeveelheden titaniumdioxide in het verpakkingsmateriaal.
PET-flessen hebben nog een betere gasbarrière dan PE-flessen, maar zijn ook duurder in de aankoop.

Welk materiaal is geschikt voor het verpakken van schimmelkazen zoals brie?

Schimmelkazen mogen eerst en vooral pas worden ingepakt nadat de schimmel zich heeft ontwikkeld aangezien deze groei zuurstof vereist. Bovendien moet de verpakking een beperkte hoeveelheid zuurstof en vocht doorlaten. Wat materialen betreft, is geperforeerde OPP (georiënteerd polypropyleen), al of niet gecombineerd met PP (polypropyleen) of PVDC
(polyvinylideenchloride) een goede optie voor de verpakking van schimmelkazen. Via de website van Pack4Food kan u terecht bij een aantal producenten/verdelers. Op vraag kan er via deze lijst gezocht worden naar geschikte leveranciers.
Ook wordt papier met een wascoating of papier gelamineerd met geperforeerde film gebruikt (zoals het papier dat ook slagers gebruiken).
Voor kazen zoals roquefort met een inwendige schimmel mag verpakkingsmateriaal worden gebruikt met betere barrière-eigenschappen zoals aluminiumfolie, PP-film of gethermoformeerde materialen zoals PVC met een PS (polystyreen)-multilayer film.
Vraag een conformiteitsattest voor dit verpakkingsmateriaal.

Bestaan er goedkope semi-automatische afvulsystemen?

Er bestaan verschillende kleine afvulsystemen, maar jammer genoeg kunnen hierop niet én viskeuze desserten én vloeibare producten zoals melk worden afgevuld zonder tenminste enkele onderdelen (zoals een pomp) te wisselen. Deze kosten vaak in de grootteorde van € 9.000 – 15.000 (afhankelijk van de toepassing).

TIP: Het is meestal niet rendabel om een afvulsysteem aan te kopen indien u dit slechts éénmaal per week gebruikt. De systemen zouden echter kunnen worden verplaatst. U zou dus een afvulsysteem via een “machinecoöperatie” kunnen aankopen of misschien kan u uw verdeler van verpakkingsmateriaal overtuigen om een afvulmachine aan te kopen en te
verhuren? Met wat geluk kan u ergens een tweedehands toestel op de kop tikken.

Enkele voorbeelden van firma’s die kleinschalige afvulsystemen verkopen met een leverancier in België of onze buurlanden?

enkele leveranciers (in alfabetische volgorde):

Ook sommige leveranciers van materiaal voor hoevezuivelproducenten (Packo, R Van Houte, Tomega, enz.) kunnen afvul- en verpakkingsmachines leveren (eventueel in onderaanneming). U kan u dus ook bij hen informeren en prijsoffertes aanvragen.

Indien u als hoevezuivelproducent of kleine KMO uit de zuivelsector prijsoffertes heeft ontvangen van leveranciers van afvulmachines mag u deze steeds naar de TAD Zuivel doorsturen. Op uw vraag kunnen we deze laten beoordelen door een adviseur van Pack4Food. Gelieve dit ruime tijd op voorhand te doen!

Waar kan ik een semi-automatisch sealtoestel voor het bevestigen van deksels op bijvoorbeeld yoghurtpotjes?

Deze kan u zich aanschaffen bij dezelfde leveranciers als deze van de afvulmachines in de vorige paragraaf. Voor deze toestellen heeft u vaak perslucht nodig.

Uit welk materiaal moeten mijn potjes bestaan om deksels op te kunnen sealen?

Voor het lassen van aluminiumfolie zit er altijd PE op de folie. Die PE kleeft gemakkelijk op PEflessen of PE-potjes en ook op PET-flessen. Indien u dus gebruikmaakt van een andere plastiek, gelieve een PE-rand te vragen voor een goede hechting.

Wat glas betreft, wordt de folie er niet op gelast, maar gekleefd (vb. chocopasta) of op aangedrukt (vb. Frans yoghurtmerk). Hiervoor zijn er ook toestellen op de markt.

Heeft u meer vragen of wilt u uw prijsoffertes van leveranciers van afvulsystemen laten nalezen?

Indien u een vraag heeft, meer informatie wenst of een prijsofferte van een afvulmachine zou willen laten nakijken door een adviseur van Pack4Food, kan u steeds contact opnemen met de Technologische Adviseerdienst voor Hoevezuivelproducenten en KMO’s uit de zuivelsector, kortweg TAD Zuivel, van de Eenheid Technologie en Voeding van het ILVO.
U kan op het ILVO ook technologisch proefwerk en analyses ter bepaling van hygiëneindicatorkiemen, pathogene kiemen, antibioticaresiduen en andere parameters laten uitvoeren als aanvulling op technologische, bacteriologische en/of chemische adviesverlening. ILVO kan in samenwerking met Pack4Food allerlei parameters i.v.m. verpakkingsmateriaal laten controleren en eventueel analyseren.

Verklarende termen

  • HDPE: high density polyethyleen
  • HIPS: high impact polystyreen
  • OPP: georiënteerd polypropyleen
  • PE: polyethyleen
  • PET: polyethyleentereftalaat (gekend als polyester)
  • PP: polypropyleen
  • PS: polystyreen
  • PVC: polyvinylchloride
  • PVDC: polyvinylideenchloride

Website met andere interessante afkortingen.

© ILVO 2006-2011 - Mail vragen en opmerkingen over de website naar: webmaster@ilvo.vlaanderen.be
Deze website werd door het Vlaams Gewest met de meeste zorg en nauwkeurigheid opgesteld. Er wordt evenwel geen enkele garantie gegeven omtrent de juistheid of de volledigheid van de informatie op deze website. De gebruiker van deze website ziet af van elke klacht tegen het Vlaams Gewest of zijn ambtenaren, van welke aard ook, met betrekking tot het gebruik van de via deze website beschikbaar gestelde informatie. In geen geval zal het Vlaams Gewest of zijn ambtenaren aansprakelijk gesteld kunnen worden voor eventuele nadelige gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de beschikbaar gestelde informatie.
Website Foodgate   Website Vlaamse Overheid