Pers en media

ILVO persbericht - dinsdag 19 augustus 2014

Wild geplukte mosselen op Belgische strandhoofden en kaaimuren voldoen niet volledig aan voedingsnormen

(Wilde) mosselen die op de kaaimuren in Nieuwpoort, Oostende en Zeebrugge en op de strandhoofden (golfbrekers) aan de Belgische kust groeien zijn meer vervuild dan de commerciële Zeeuwse mosselen. Dat blijkt uit een vergelijkend onderzoek van het Instituut voor landbouw- en visserijonderzoek (ILVO).
De ‘wilde’ mosselen vertonen hogere concentraties aan PAK’s en PCB’s. De bacteriële vervuiling loopt in bepaalde gevallen hoog op. Het gehalte aan microplastics is vergelijkbaar met dat in commerciële mosselen, hoewel er meer oranjekleurige plastics in de zelfgeplukte mosselen zitten. De mosselen op de strandhoofden voldoen wel nog aan de chemische voedingsnormen voor PAK’s en PCB’s, de voedingsnorm voor E. coli overschrijden ze.
Mosselen jutten (plukken) in de Belgische havens en aan het strand is feitelijk verboden. Consumptie is volgens de ILVO onderzoekers geen goed idee.

Het ILVO vergeleek de kwaliteit van de Zeeuwse mosselen uit de winkelrekken (aangekocht in 3 Belgische grootwarenhuizen) met de mosselen op strandhoofden en kaaimuren langsheen heel de Belgische kust, met name op strandhoofden te Nieuwpoort, Oostende en Knokke en aan de kaaimuren van de havens van Nieuwpoort, Oostende en Zeebrugge. Telkens werden chemische en microbiële analyses uitgevoerd en werd de aanwezigheid van microplastics gekwantificeerd.

Staalname mosselen kaai Oostende  Staalname mosselen strandhoofd Oostende

Microplastics: geen beduidend verschil in aantal tussen commerciële en vers geplukte mosselen

In de mosselen werd de hoeveelheid aan kleine synthetische deeltjes – de zogenaamde microplastics – opgemeten. In commercieel te kopen mosselen werden evenveel synthetische vezels teruggevonden als in de vers geplukte mosselen, met ruwweg 90 vezels per kg mosselen. Het aandeel van oranje vezels in het geheel is beperkt, maar, opmerkelijk, de oranje vezels zijn duidelijk meer aanwezig in mosselen van de kaaimuren van de havens. Deze oranje vezels, gebruikt in de visserij (visnetten) moeten dus meer in het havenwater zitten.

Chemische concentraties: groot verschil maar geen overschrijdingen van voedselnormen op strandhoofden

ILVO bepaalde de concentratie polychloorbifenyls (PCB’s) en polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK’s). Deze stoffen zijn een maat voor de chemische vervuiling afkomstig van industrie en transport.
De concentratie aan chemische stoffen – in het bijzonder PCB’s – is beduidend hoger in mosselen op de strandhoofden en kaaimuren dan in mosselen uit de grootwarenhuizen. Concentraties aan PCB’s zijn 2 tot 4 maal hoger in zelfgeplukte mosselen dan in gekochte Zeeuwse mosselen, hoewel voor geen enkel staal de PCB-voedingsnorm werd overschreden.
Opvallend cijfer in de bepaling van PAK’s: in de mosselen van de kaaimuren uit de meer industriële havens van Oostende en voornamelijk Zeebrugge heeft ILVO overschrijdingen van de voedingsnorm gemeten van respectievelijk 10 tot 600%. In de mosselen op de strandhoofden werd de voedingsnorm (opnieuw) niet overschreden.
Niet alle strandhoofden (golfbrekers) scoren gelijk: de mosselen van de Nieuwpoortse strandhoofden bevatten minder chemische stoffen én meer vleesgewicht dan de mosselen uit Oostende en Knokke. De concentratie aan PCB’s en PAK’s in de wilde mosselen blijkt dus niet alleen beïnvloed te worden door industrialisatie maar evenzeer door de stroming en golven en door de concentratie aan zand- en slibdeeltjes in het zeewater.

Ziekteverwekkende microben: overschrijdingen van de norm

De aanwezige concentratie van de darmbacterie E. coli geeft aan of mosselen al dan niet zijn blootgesteld aan fecale vervuiling (mest, uitwerpselen) in het water. De meestal onschadelijke E. coli fungeert in de analyses als verklikker voor de eventuele aanwezigheid van schadelijke darmbacteriën. 
In tegenstelling tot de concentratie aan chemische stoffen, overschrijdt de vervuiling door fecale bacteriën wél de voedingsnorm in rauwe mosselen op zowel strandhoofden als kaaimuren. De hoogste vervuilingsgraad werd waargenomen ter hoogte van Nieuwpoort, waar op de kaaimuur gemiddeld 7300 kolonievormende eenheden/100 g versgewicht werden teruggevonden ten opzichte van een norm van 230.
In de meeste commerciële mosselstalen werd geen E. coli aangetroffen omdat men deze mosselen intensief verwatert (spoelt in zuiver zeewater). De opgetekende concentraties aan E. coli bij de zelfgeplukte mosselen kunnen een risico inhouden voor maag- en darminfecties.

Conclusie

Het wild plukken van verse mosselen aan de Belgische kust kan verleidelijk lijken, maar volgens ILVO is dat nog steeds geen goed idee. Mosselen filteren zeewater om aan voedsel te komen en nemen daarbij allerlei vervuilende stoffen op. Daardoor zijn het goede graadmeters voor de waterkwaliteit. De mosselen aan onze kust, en vooral in de buurt van onze havens, bevatten nog steeds relatief hoge concentraties aan chemische stoffen en té hoge concentraties aan potentieel schadelijke bacteriën. Zeeuwse mosselen uit de winkelrekken zijn in dat opzicht dus nog steeds de betere keuze. Opmerkelijk is wel dat ook Zeeuwse mosselen microplastics bevatten, en dan nog evenveel als de mosselen van strandhoofden en havenmuren. Dit wijst erop dat deze vrij recent ontdekte vorm van vervuiling wijd verspreid is en van dichtbij dient opgevolgd te worden, bijvoorbeeld via de analyse van mosselen.

Bron: De Witte, B; Devriese, L.; Bekaert, K.; Hoffman, S.; Vandermeersch, G.; Cooreman, K.; Robbens, J., 2014. Quality assessment of the blue mussel (Mytulis edulis): comparison between commercial and wild types. Marine Pollution Bulletin, http://dx.doi.org/10.1016/j.marpolbul.2014.06.006.

Contactpersoon:
ILVO onderzoeker Bavo De Witte, Bavo.DeWitte@ilvo.vlaanderen.be - 059 56 98 64
ILVO Communicatie Greet Riebbels, Greet.Riebbels@ilvo.vlaanderen.be – 0486 26 00 14