ILVO expertisecentrum Klimaat & Landbouw

Wat?

Klimaatonderzoek maakt deel uit van de totale ILVO-onderzoeksstrategie gericht op duurzame landbouw en visserij in economisch, ecologisch en maatschappelijk perspectief. Zowel de effecten van landbouw op het klimaat (kwantificeren van de uitstoot van broeikasgassen door landbouw) als omgekeerd de effecten van de klimaatverandering op de landbouw (ontwikkeling van nieuwe ziekten en plagen, … ) worden bestudeerd.

Het ILVO-expertisecentrum Klimaat & Landbouw, opgericht eind 2016 onder impuls van de Vlaamse minister voor Landbouw, heeft een drievoudig doel:

  • Samenbrengen en communiceren over de multidisciplinaire klimaatkennis.
  • De specialismen van de leden van het expertisecentrum verder ontwikkelen en de internationale evoluties qua klimaat- & landbouwonderzoek op de voet volgen.
  • Onderzoeksprojecten en –resultaten binnen en buiten ILVO in relatie plaatsen met klimaatimpact. Nieuwe onderzoeksprojecten oriënteren naar het kader van de klimaatuitdaging.

De Vlaamse overheid erkent dit expertisecentrum als een multidisciplinair, onafhankelijk en gedegen kenniscentrum, waar het beleid en de private stakeholders terecht kunnen voor advies en onderzoek. Alle relevante ILVO-onderzoeksgroepen hebben een vertegenwoordiger in het E-centrum.

Reportages PlattelandsTV:

Leden

Sam De Campeneere: Overkoepelend aanspreekpunt Expertisecentrum
Expert: Relatie veehouderij en klimaat algemeen.

Mitigatie

Peter Demeyer
Expert: CO2. Karakteriseren en evalueren van de milieu-impact bij landbouwprocessen. Ontwikkeling van technieken om deze impact te reduceren, met focus technieken voor een optimaal stalklimaat en het reduceren van emissies uit de veehouderij (ammoniak, broeikasgassen, geur en fijn stof). Ook: onderzoek naar meer energie-efficiënte ontvochtiging van serrelucht.

Nico Peiren
Expert: Methaan. Onderzoekt de impact van de veeteelt op het milieu en het klimaat. Meten en monitoren van methaan en CO2 emissies op dier- (gasuitwisselingskamers) en kuddeniveau (GreenFeed), zowel in experimentele omstandigheden als op praktijkbedrijven.

Leen Vandaele
Expert: Voeder- en managementstrategieën bij rundvee. Onderzoekt methaanreducerende voederstrategieën in Vlaamse rundveerantsoenen, gesteund op een uitgebreide kennis over rundveevoeding en pensfysiologie. Beschouwt daarbij ook het effect op emissies, op melkproductie en melksamenstelling. Mikt dus op een economisch rendabele maar meer ecologisch duurzame rundveehouderij.

Tommy D'hose en Greet Ruysschaert
Expert: Koolstofopslag in de landbouwbodem. Zij onderzoeken de mogelijkheden van koolstofopslag onder akkers en grasland zonder verhoogde risico’s op meer uitspoelingsverliezen van stikstof en fosfor.

Veerle Van linden
Expert: Life Cycle Analysis (LCA). Gebruikt deze techniek om landbouwproductieprocessen te evalueren met betrekking tot milieu-impact en dit in ketenperspectief. Kijkt ruimer dan enkel broeikasgasproductie om problem shifting te vermijden. Ontwikkelt binnen LCA een tool voor bodem als impactcategorie. LCA is geschikt om de Vlaamse landbouwpraktijken correct en holistisch te situeren binnen de klimaatproblematiek.

Bart Vandecasteele
Expert: Alternatieven voor veen. Veenvervanging door lokale en duurzaam hernieuwbare grondstoffen (plantenvezels, compost) in de substraatteelt vermindert de emissies tgv ontginning van (fossiele) veengebieden en transportkilometers. Compost als ingrediënt in substraten reduceert ook de behoefte a kunstmeststoffen (met klimaatbelastend productieproces).

Johan Robbens en Els Vanderperren
Expert: Visserij. Ontwikkeling van energiezuinige visserij (vistuig en vaartuigmotoren). Aquacultuur met verminderde impact op klimaat (energie, nutriënten). Duurzaam gebruik en valorisatie van mariene biomassa.

Adaptatie

Jeroen De Waegemaeker
Expert: Ruimtelijke aspecten van klimaatverandering. Vlaanderen komt onder druk door meer overstromingen, langdurige droogtes, stijgende vraag naar verkoeling. Bestudeert het klimaatbestendig inrichten van de open ruimte. Werkt aan visievorming omtrent de rol van landbouw bij de uitbouw van dergelijke klimaatbuffers. Onderzoekt mogelijke barrières bij het inrichten van een (klimaatbestendig) landbouwgebied.

Greet Ruysschaert en Koen Willekens
Experten: Bodemkwaliteit als adaptatiestrategie. Een verbeterde bodemkwaliteit helpt gewassen tijdens periodes van droogte en wateroverlast. Bestuderen waterbergend vermogen, de capillaire opstijging en de mogelijkheden voor infiltratie en drainage van een bodem. Relateren diversiteit van het bodemleven in een gezonde bodem aan meer weerbaarheid tegen plantenziektes.

Marc Heyndrickx en Kurt Heungens
Experten: Emerging risks en voedselveiligheid. Onderzoeken het gedrag van zowel gekende als nieuw optredende via voedsel overdraagbare pathogenen (bacteriën, schimmels, virussen) en hun transmissieroutes. Bestuderen residuen van diergeneesmiddelen als gevolg van dierziektes, onder invloed van een wijzigend klimaat. Formuleren voorstellen rond adaptatiestrategieën zoals het updaten van good agricultural en good hygienic practices om de voedselveiligheid te garanderen.

Kurt Heungens
Expert: Nieuwe plantaardige ziekten. Factoren zoals temperatuur en neerslag beïnvloeden de cyclus van plantpathogenen. Klimaatverandering veroorzaakt ook stress bij de planten, waardoor zij ook gevoeliger worden voor de reeds aanwezige pathogenen. Er treden verschuivingen op in het relatief belang van de plantenpathogenen. In de wereld van de gewasbescherming ontstaan daarom nieuwe dringende uitdagingen, bv. qua onderzoek naar de IPM-gebaseerde beheersing van (schijnbaar nieuwe) pathogenen. Onze aak is a nticiperen op bedreigingen door exotische plantenziekten en –plagen (kans tot insleep, vestiging en verspreiding van pathogenen; fytosanitair beleid).

Erwin Wauters
Expert: Risicobeheer, economische analyse van alternatieve productie- en bedrijfssystemen, economisch en financieel risicobeheer en de economische gevolgen van dierziekten. Bestudeert ook de bereidheid van actoren om alternatieve praktijken toe te passen en de invloed van economische, sociale en institutionele factoren hierop.

Jonas Aper en Joost Baert
Experten: Aangepaste plantensoorten en cultivars. Veredeling van voedergrassen en vlinderbloemigen (soja) aangepast aan wijzigend klimaat. In de veredeling van Engels raaigras ligt al jaren een duidelijke focus op droogtetolerantie.

Alex De Vliegher
Expert: Teelttechnieken en gewasrotaties. Optimalisatie en verduurzaming van de teelttechniek leiden tot een efficiënter gebruik van productiemiddelen, een hoge output in combinatie met een verlaagde druk op het milieu (lucht, bodem, water). De variablene zijn onder meer keuze van gewas en ras, gepaste vruchtwisseling, aard en tijdstip bemesting, inschakelen vlinderbloemigen, behoud kwaliteit grasland zodat minder frequent wordt herïngezaaid, introductie nieuwe gewassen, …

Tom De Swaef
Expert: Klimaatscenario’s tav landbouwgewassen. Streeft naar verhoogde stresstolerantie en weerbaarheid van gewassen en teeltsystemen in een veranderend klimaat. Steunt hierbij op inzichten uit de ecofysiologie (oa. plant-water relaties) en modellering van het effect van huidige en verwachte toekomstige omgevingsomstandigheden (oa. droogte) op de groei en ontwikkeling van de plant.

Johan Robbens en Els Vanderperren
Experten in: Visserij. Impact van klimaatsverandering op het mariene ecosysteem. Migratie van zoöplankton en visserijgronden (en visserij). Risico-evaluatie van geïntroduceerde invasieve soorten.

Transitie naar koolstofarme economie

Hilde Muylle
Expert: Transitie van een fossiel gebaseerde economie naar een biogebaseerde economie met een streven naar klimaatneutraliteit. Mogelijkheden in de primaire plantaardige productie inclusief alternatieve gewassen en innovatieve toepassingen zoals multivalorisatie. Koppeling tussen alternatieve teeltsystemen en biomassakwaliteit. Systeembenadering, het sluiten van cycli en duurzaamheid staan centraal. Bio-economie als kans voor de primaire producent in een wijzigend klimaat. Hilde Muylle is coordinator van het ILVOplatform bio-economie.

Bart Van Droogenbroeck
Expert: Duurzaam gebruik van biomassa, inclusief reststromen, met specifiek aandacht voor het minimaliseren van de klimaatimpact van plantaardige en dierlijk productie én de verwerking ervan tot voeding, voeder of ander bio-gebaseerde producten (materialen, energie …).

Johan De Boever
Expert: Voederwaardering van biomassareststromen uit voedingsindustrie en bio-energieproductie voor valorisatie in de voeding van rundvee, varkens en pluimvee. Het gebruik van deze nevenstromen voor de dierlijke productie vermindert de concurrentie met primaire/humane voedingsmiddelen. Kennis van het nutriëntenaanbod van deze producten met variabele kwaliteit laat toe om de rantsoen/voedersamenstelling beter af te stemmen op de voedingsbehoeften van de dieren met minimale verliezen naar het milieu toe.

Resolutie november 2016

Wij vragen dat de knowhow van de Vlaamse land- en tuinbouwsector om het mondiale klimaatprobleem aan te pakken verder wordt ontwikkeld om klimaatefficiënte land- en tuinbouwproduct te bekomen, met een globaal vergeleken lagere broeikasgasuitstoot per eenheid van product. … In het onderzoek wensen we een focus op precisielandbouw, een techniek waarbij men streeft naar maatwerk op maat van het gewas en dier, een agro-ecologisch principe, op biotechnologische processen en andere technieken die het gebruik van hulpbronnen (energie, gewasbeschermingsmiddelen, antibiotica, kunstmest,…) kunnen verminderen in de land- en tuinbouwsector… We zien graag een klemtoon op een voortrekkersrol voor Vlaanderen op vlak van klimaatefficiënte land- en tuinbouwproductie, eerder dan op een verdere groei van de veestapel in Vlaanderen. Via onderzoek en kennisoverdracht moet de methaanuitstoot van de veestapel naar omlaag door het optimaliseren van voederrantsoenen en/of –efficiëntie, en door de bouw van emissiearme stalsystemen in bestaande en nieuwe stallen…

Dit zijn citaten uit de resolutie van eind november 2016 waarin alle politieke partijen samen één en dezelfde aansporing geven aan de Vlaamse regering om aan de klimaatdoelstellingen te werken.

ILVO voert al een tijd proactief onderzoek rond klimaatgerelateerde thema’s. In 2016 is op verschillende gelegenheden gecommuniceerd over de reeds verworven wetenschappelijke kennis.

Infographic
Infographic