Programma 2: Vernieuwende landbouw, visserij en productverwerking

pilootfabriekDe Vlaamse land- en tuinbouw is gelegen aan de rand van verstedelijkte gebieden. De sector is eerder kleinschalig maar zeer intensief. Hij kan slechts competitief blijven wanneer voortdurend vernieuwd wordt. Voor de visserijsector is dat niet anders. Deze is eveneens gekenmerkt door kleine familiebedrijven die sterk gespecialiseerd zijn, met name in de boomkorvisserij. Ook de aquacultuur, die in Vlaanderen nog in zijn kinderschoenen staat, is op zoek naar innovatie om op een duurzame manier ook in onze regio te kunnen produceren.

De landbouw- en visserijsector is inmiddels meer marktgericht of vraaggedreven geworden. De toenemende concurrentie vereist dan ook kostenverlagende productiemethoden zowel voor oude als voor nieuwe producten. Ze creëert ook ruimte voor producten met een intrinsieke meerwaarde die dit ook in het financieel resultaat vertaald zien. In de visserij dringt vernieuwing zich op omdat de boomkorvisserij energieverslindend en zeer milieuonvriendelijk is terwijl de duurzame aquacultuur op zoek is naar een vervanger van vismeel in het visvoer.

Vernieuwing en de daarbij aansluitende verwerking en vermarkting van producten leiden tot een meerwaarde die de concurrentiepositie versterkt. Onderzoek kan betrekking hebben op systeemvernieuwing, procesvernieuwing en productvernieuwing.

Onderzoeksvisie

Veranderingen in maatschappelijke verwachtingen samen met wijzigingen in regelgeving en klimaat, zorgen voor een nieuw kader waarbinnen de landbouw, visserij en aquacultuur opereren. Wijzigingen stimuleren de vernieuwing en dus ook het onderzoek inzake vernieuwing.

De kennis van de bewegingen op het terrein, zowel in de sector, bij de consument als in de samenleving, zorgen ervoor dat de onderzoeksvragen en antwoorden aansluiting vinden op de praktijk. Vernieuwing wordt gegenereerd via kennismontage waarbij diverse vormen van bestaande kennis met elkaar worden samengebracht. Vernieuwing wordt ook verkregen door de vertaalslag van fundamenteel onderzoek in modelorganismen naar concrete toepassingen.

ILVO en het onderzoek in dit programma

Voor het uitvoeren van dit programma beschikt ILVO over belangrijke troeven. Enerzijds beschikt het instituut over de flexibiliteit om basisonderzoek te vertalen naar toepassingen onder industriële en praktijkomstandigheden. Anderzijds vormen ILVO-onderzoekers de perfecte schakel tussen het fundamenteel onderzoek en de sector en kunnen zij dankzij hun uitgebreid netwerk een antwoord geven op de vraag naar vernieuwing.

Regelgeving kan in veel gevallen vernieuwing stimuleren maar soms remt de bestaande regelgeving die af. Innovatie botst ook vaak op maatschappelijke weerstand. Het beleidsomkaderend onderzoek van ILVO moet keuzes verhelderen zodat het beleid en de maatschappij op een gepaste manier verantwoorde keuzes kunnen maken.

Het vinden van bedrijven die als partner willen participeren in vernieuwing is geen evidentie. De samenwerking wordt niet alleen gestuurd door de schaalgrootte van de bedrijven maar ook door de dynamiek van de bedrijfsleiders. ILVO moet met vooruitstrevende spelers op het terrein een partnerschap aangaan om de vernieuwing te katalyseren door het aanreiken van expertise en infrastructuur.

Om de betrokkenheid van ILVO bij vernieuwing te verbeteren moet de oprichting van een innovatieplatform worden overwogen. Dergelijk platform kan vragen naar onderzoek kanaliseren en kan ILVO promoten als leverancier van (vernieuwings)onderzoek.

Onderzoeksthema’s

  1. Vernieuwing van systemen
    serreEen systeemvernieuwing of -innovatie is een gradueel veranderingsproces waarin een of meerdere maatschappelijke domeinen, zoals landbouw, consumptiepatronen, ruimtegebruik of milieubeleid, afzonderlijk of in synergie structurele veranderingen ondergaan. Dergelijke systeeminnovaties ontstaan door het op elkaar inspelen van instituties en actoren. Instituties zijn formele en informele gedragspatronen tussen actoren. Ze omvatten onder andere regelgeving, waarden, normen of afspraken die het systeem mogelijk maken. De actoren zijn organisaties, bedrijven, sectoren, individuen die in het systeem actief zijn. ILVO bestudeert hoe dergelijke processen verlopen, alsook hoe dergelijke processen kunnen worden beïnvloed in de richting naar meer duurzaamheid.
  2. Vernieuwing van productieprocessen
    De toenemende concurrentie wordt aangepakt via het ontwikkelen van nieuwe duurzame productie- en verwerkingsmethoden.

    Het denken wordt verlegd van een specifiek product naar het productieproces. Onderzoek richt zich onder meer op het herontwerp van energie- en materialengebruik in de processtroom, op de creatie van alternatieve processen door sturing en optimalisering.
  3. Vernieuwing van producten en diensten
    De concurrentiepositie van de Vlaamse landbouw en visserij kan eveneens versterkt worden door het creëren van producten en diensten met een intrinsieke meerwaarde, die financieel vertaald kan worden in het eindresultaat.

        mosselsHierbij wordt ingespeeld op maatschappelijke evoluties. Dit kan door het gebruik van fundamentele kennis van gewassen, dieren en afgeleide producten, door valorisatie van nevenstromen van landbouw- en visserijproducten of door het vinden van vernieuwde of andersoortige producten of diensten.
  4. Vernieuwing in vermarkting en waardecreatie
    Vernieuwing kan ook worden gerealiseerd in de diensten die de waardering en/of specifieke meerwaarde van producten ondersteunen.