Programma 9: Competitieve landbouwsystemen

SerreSnelle technische evoluties, maar ook de snelle veranderingen en onzekerheden op economisch gebied en toenemende maatschappelijke druk verhogen de complexiteit van de Vlaamse landbouw en visserij. Een Vlaamse landbouwer/visser moet vandaag rekening houden met vele verschillende randvoorwaarden in een kader van internationale concurrentie, globalisering, vrijhandel en prijsdruk. Toch bieden deze wijzigingen ook opportuniteiten om een meer competitieve landbouw en visserij te ontwikkelen die een plaats kan verwerven en behouden en die slagkracht bezit op zowel nationaal, internationaal als maatschappelijk vlak.

Om binnen deze complexiteit de ontwikkeling naar een meer competitieve landbouw en visserij mogelijk te maken, is het nodig om niet alleen naar het landbouwbedrijf of de rederij zelf te kijken maar ook aandacht te hebben voor de relatie van het bedrijf met de omgeving en zijn plaats in de keten. Hier dringt zich een systeembenadering op. De landbouw- en visserijsystemen zijn opgebouwd uit verschillende schakels (bouwstenen, processen) die onderling met elkaar in verband staan. Het systeem beperkt zich niet tot het landbouwbedrijf/rederij maar bevat ook schakels voor en na het bedrijf naast andere spelers in de maatschappij.

Onderzoeksvisie

Met dit onderzoek worden de relaties tussen de verschillende componenten van een systeem aangetoond. Hierdoor kan naar eventuele knelpunten en verbeteringen in de relaties worden gezocht op het niveau van deze verbanden, veeleer dan op het niveau van de individuele componenten van het systeem. Het onderzoek naar systemen is de uitgelezen en noodzakelijke manier om het waardevolle onderzoek over de individuele componenten te integreren.

Onderzoek naar systemen omvat naast onderzoek naar de relaties en schakels op het landbouwbedrijf/rederij ook onderzoek naar relaties tussen het bedrijf en de agro-voedingsketen, de nationale en internationale marktomgeving en de maatschappij. Gezien de aard en de complexiteit van dit programma moet een ruime waaier aan onderzoeksmethoden worden toegepast. Er is zowel kwantitatief als kwalitatief onderzoek nodig, maar ook onderzoek dat interactief en transdisciplinair is door het betrekken van belanghebbenden en experts.

Resultaten van dit onderzoek ondersteunen beslissingen op bedrijf- en beleidsniveau om zodoende proactief in te spelen op wijzigingen in de keten, in de markt en in de maatschappij.

Er wordt voornamelijk onderzoek verricht naar bestaande systemen en naar optimalisering van bestaande systemen. Het onderzoek naar nieuwe systemen komt aan bod in het programma 2.

ILVO en het onderzoek in dit programma

De toename van de complexiteit van de landbouw en de visserij zal het aantal onderzoeksvragen over competitieve systemen ongetwijfeld verhogen. De onderzoeksbenadering, zoals hierboven beschreven, beantwoordt bovendien aan de verwachtingen van het beleid en de sector wat de toepasbaarheid van de onderzoeksresultaten betreft. Dit type van onderzoek is zeer actueel en vooral vernieuwend in Vlaanderen.

ILVO beschikt over een sterk uitgebouwde expertise in de verschillende componenten van het landbouw- en visserijsysteem en bouwt vaardigheden uit om deze expertise te kunnen integreren.

Dit programma is voor het ILVO een uitdaging. Voor de goede realisatie van dit programma moet worden nagegaan op welke wijze de expertise die ontbreekt, ingevuld kan worden of gevonden kan worden bij externe onderzoekspartners. Niettegenstaande ILVO beschikt over een breed palet aan onderzoeksexpertise, zullen specifieke en nieuwe onderzoeksmethoden voor de integratie moeten gebruikt worden.

Onderzoeksthema’s

  1. Integratie van kennis op het bedrijf
    koeienIn dit onderzoeksthema ligt de nadruk op het uitbreiden van vaardigheden en expertise om de gefragmenteerde kennis over de verschillende componenten en aspecten van een landbouw- of visserijsysteem op een optimale wijze te integreren. Deze integratie is noodzakelijk om de relaties en schakels tussen deze componenten en aspecten te kunnen begrijpen en op een goede manier te benutten en zo beslissingen op bedrijfsniveau beter te ondersteunen en onderbouwen.

    Er worden methoden en technieken ontwikkeld die de integratie van kennis over de verschillende componenten van een bedrijf mogelijk maken; bijvoorbeeld aan de hand van instrumenten die de economische, ecologische en sociale aspecten van een bedrijf samen in kaart kunnen brengen, door methoden te ontwikkelen om de kennis over verschillende aspecten van een bedrijf te integreren of om de relatie tussen verschillende productierichtingen te onderzoeken.
  2. Integratie van het bedrijf in de agro-voedingsketen
    agrovoedingsketenEen landbouwbedrijf is een systeem op zich doordat het uit verschillende schakels (bouwstenen, processen) bestaat. Hoewel een rederij meestal niet uit verschillende schakels bestaat, zijn beide wel schakels in een groter geheel, bestaande uit bijvoorbeeld de andere landbouwers/reders, leveranciers, afnemers, producenten van intermediaire producten en verwerkers. Een competitieve landbouw en visserij bezit en behoudt haar plaats als schakel in deze keten en maakt optimaal gebruik van de relaties tussen bestaande en nieuwe spelers in de agro-voedingsketen om haar competitiviteit op alle vlakken te verhogen.

    Er wordt onderzoek verricht naar de economische, ecologische, maatschappelijke en institutionele aspecten van de relaties van het bedrijf met bestaande en nieuwe schakels in de agro-voedingsketen. Hierbij past ook onderzoek naar nieuwe samenwerkings- en organisatievormen, zowel binnen de bestaande agro-voedingsketen als met nieuwe spelers die tot op heden minder betrokken waren bij deze keten.
  3. Integratie van het bedrijf in de maatschappelijke omgeving
    bedrijfsintegratieEen landbouw- of visserijsysteem beperkt zich niet tot respectievelijk het landbouwbedrijf of de rederij binnen zijn productieketen, maar slaat ook op de relatie met de andere spelers in de maatschappij. Competitieve systemen hebben een plaats en bezitten slagkracht binnen de samenleving. Een evolutie naar meer competitieve systemen vereist de betrokkenheid van alle mogelijke maatschappelijke activiteiten en actoren – met hun talrijke interacties – die deze samenleving bepalen. Onderzoek naar de relatie van het bedrijf met de maatschappelijke omgeving laat ook toe om de noden van de verschillende sectoren en belanghebbenden te begrijpen, maar ook om kennis te valoriseren.

    Het onderzoek slaat op de relatie tussen een landbouwbedrijf/rederij en zijn maatschappelijke omgeving en er worden verschillende methoden verkend. Dit omvat onderzoek naar onder meer de dynamiek en het verloop van interactieve processen en beslissingsprocessen. Dit type onderzoek vereist de betrokkenheid van de verschillende maatschappelijke actoren en belanghebbenden: transdisciplinair onderzoek is noodzakelijk. Ook actieonderzoek is hierbij belangrijk, waarbij de onderzoekers en de actoren gezamenlijk op een systematische manier een bepaald gegeven onderzoeken.

    Zijn de maatschappelijke actoren voornamelijk ruimtegebruikers, dan verwijzen we naar het programma 8.
  4. Integratie van het bedrijf in de (inter)nationale marktomgeving
    marktomgevingEen landbouw- of visserijsysteem is actief in een grotere marktomgeving, dat zowel nationaal als internationaal werkt, en bestaat uit landbouw/visserij, toelevering en verwerking, en andere sectoren. Een competitieve landbouw/visserij bezit slagkracht, leefbaarheid en behoudt zijn plaats in dit economisch geheel ten opzichte van andere sectoren, zowel nationaal als internationaal.

    Hier past dan ook economisch onderzoek zoals structuuranalyse van sectoren, marktonderzoek, kostenstructuur van verschillende technologieën, … Dit onderzoek focust zich zowel op bedrijfsniveau (micro-economisch) als op de economische ruimte waarin het bedrijf speelt en op de relatie van het bedrijf met deze economische ruimte (macro-economisch).