Thema-Nieuwsgolf 'Bodem, nutriënten en compost'

Deze thematische nieuwsgolf belicht de belangrijkste resultaten van het onderzoek rond duurzaam bodembeheer, beheer van nutriënten en organische stof, compostering en compostgebruik dat de afgelopen jaren bij ILVO, samen met diverse partners, werd uitgevoerd. Deze resultaten werden voorgesteld tijdens CriNglooP Collectief op donderdag 9 oktober 2014. Wie meer wil weten kan een kijkje nemen in de ILVO-mededeling 171 ‘Bodem, nutriënten, compost: onderzoek voor een duurzame landbouw’.

Nutriënten

Fosforgehaltes in landbouwbodems aanpassen: een werk van lange adem

fosforgehaltes in landbouwbodemsEen literatuurstudie uitgevoerd door ILVO rond de fosforcyclus in bodems met focus op landbouw en milieu onderstreept dat het veranderen van bodemfosforgehaltes een werk van lange adem is. Fosfor is een noodzakelijk nutriënt voor gewassen, maar teveel fosforbemesting kan bijdragen tot de eutrofiëringsproblematiek in oppervlaktewater. Het terugschroeven van bemesting leidt echter niet rechtlijnig tot een daling van fosforconcentraties in waterlichamen.

Uitspoeling van fosfor en de effecten van lange termijn bemesting met diverse mesttypes

BemestingsproefMet welke meststoffen kan je tegelijkertijd het organische stofgehalte in de bodem verhogen én het fosforverlies beperken? Uit langlopende veldproeven in Vlaanderen en Frankrijk blijkt dat bij hoge fosforvoorraad in de bodem, met compost de beste resultaten worden geboekt.

Hoe goed werken de stikstofbemestingsnormen opgelegd door de Europese Nitraatrichtlijn?

stikstofbemestingsproevenEen beperking op stikstofbemesting is nodig om de norm van de Europese Nitraatrichtlijn te halen. De relatie tussen de hoeveelheid bemesting en de nitraatverliezen naar het grond- en oppervlaktewater hangen echter af van de mate van bemesting, het type gewas, het tijdstip van de oogst en of er al dan niet een nagewas wordt ingezaaid. Via zogenoemde stikstoftrappenproeven konden we het effect van verschillende hoeveelheden werkzame stikstof op gewasopbrengst nagaan en potentiële stikstofverliezen evalueren, om uiteindelijk de effectiviteit van de huidige werkzame stikstofbemestingsnormen te beoordelen en suggesties te doen voor verdere verfijning.

Bodemconditie en de invloed op de prestaties van vanggewassen. Heeft staalnametijdstip een impact op het resultaat van de nitraatresidumeting?

vanggewassenVanggewassen zoals gele mosterd en Italiaans raaigras kunnen via hun wortels minerale stikstof uit diepere lagen naar de oppervlakte brengen, en zo uitspoeling tegengaan. Maar lukt dat even goed onder alle omstandigheden en gebeuren de metingen voor het nitraatresidu op het beste tijdstip? Via veldproeven onderzocht ILVO de effectiviteit van vanggewassen en de invloed van bodemconditie en bewortelingskenmerken.

Bodem en ecosysteemdiensten

Boerderijcompost en vruchtwisseling: succesrecepten voor betere bodemkwaliteit en hogere gewasopbrengsten?

BoerderijcompostUit meerjarige veldproeven blijkt dat het herhaaldelijk toepassen van boerderijcompost ontegensprekelijk de bodemkwaliteit verhoogt en het aantal plant-parasitaire nematoden onderdrukt. Het effect van vruchtwisseling op de bodemkwaliteit is na vijf jaar minder eenduidig. Meeropbrengsten kwamen het meest tot uiting bij lage N-bemestingsniveaus.

Intensieve groententeelt op basis van compost en niet-kerende bodembewerking: een haalbare kaart

intensieve groententeeltOm de nadelige effecten op de bodem van intensieve bodembewerking, eenzijdige bemesting en beperkte vruchtwisseling in de intensieve groententeelt tegen te gaan, kan overgeschakeld worden op composttoepassing en niet-kerende bodembewerking. Testen met deze technieken op een praktijkperceel met broccoli, wortelen en prei hebben uitgewezen dat compost en niet-kerende bodembewerking de bodemkwaliteit verbeteren, zonder dat er onmiddellijk aanpassingen dienen te gebeuren aan de stikstofbemesting en zonder opbrengstverlies!

De BOPACT veldproef: opbrengst, ziektedruk en bodemkwaliteit bij verschillende combinaties van compost, drijfmesttype en bodembewerking

BOPACTILVO onderzoekt met de BOPACT-veldproef het langere termijn effect van bodemverbeterende maatregelen (compost en niet-kerende bodembewerking) op bodemkwaliteit, gewasopbrengst en ziektedruk voor twee bemestingssystemen in Vlaanderen, met name bemesting gebaseerd op runderdrijfmest of op varkensdrijfmest.


Bodemkwaliteit verbeteren en klimaatverandering bestrijden met biochar, een win-win scenario?

bodemkwaliteitKan biochar koolstof langdurig in de bodem opslaan en tegelijk de bodemkwaliteit verbeteren in gematigde streken zoals Vlaanderen? Biochar is het stabiele, koolstofrijke product dat ontstaat bij pyrolyse (verhitting zonder zuurstof) van biomassa-restproducten. Toediening van biochar aan de bodem zou de bodemkwaliteit kunnen verbeteren en resulteren in een hogere gewasopbrengst. Een mogelijk bijkomend voordeel is dat hierbij koolstof langdurig wordt opgeslagen en broeikasgasemissies uit de bodem kunnen afnemen, wat positief is in de strijd tegen klimaatverandering. Op korte termijn konden effecten van de geteste biochartypes op bodemprocessen worden vastgesteld, maar op middellange termijn waren de resultaten beperkt. Verder onderzoek omhelst het monitoren van langere termijn effecten in een veldproef en het bestuderen van biochar toegevoegd aan het composteringsproces.

Niet-kerende bodembewerking en groenbemesting in de biologische landbouw

preiNiet-kerende bodembewerking en het telen van groenbemesters kúnnen hand in hand gaan met goede gewasproducties indien bodemverdichting wordt tegengegaan en indien de vernietiging van de groenbemester op de juiste manier gebeurt. Dat blijkt uit onderzoek uitgevoerd door ILVO en Inagro aan de hand van meerjarige veldproeven met grasklaver als groenbemester.

Bodembeheer gaat hand in hand met de natuurlijke beheersing van ziekten en plagen

aardbeiplantKan je de natuurlijke ziekteweerbaarheid van gewassen verhogen door een goede bodemkwaliteit? Welke bodemparameters zijn bepalend en kunnen we ze beïnvloeden? Hoe kunnen de nieuwste technieken bijdragen tot een preciezere bepaling van het bodemleven?

Duurzaam bodembeheer: een Europees perspectief

Catch-CMeerjarige veldproeven uitgevoerd in verschillende Europese lidstaten tonen aan dat zowel het toepassen van niet-kerende bodembewerking als het herhaaldelijk toepassen van compost bodemverbeterend werken zonder daarbij substantieel in te boeten op gewasopbrengst.



Goede praktijken duurzaam bodembeheer: inpasbaarheid op de Vlaamse bedrijven

overlegDe adoptie van goede landbouwpraktijken die de achteruitgang van bodemkwaliteit tegengaan, is niet evident. ILVO onderzocht welke obstakels Vlaamse landbouwers hierbij ondervinden op sociaal, economisch, wettelijk, en biofysisch vlak. Daarnaast werden de ervaringen en drijfveren vergeleken van landbouwers die de praktijken toepassen met deze die besluiten dat niet te doen.

Koolstofstromen bij energiegewassen in vergelijking met courante landbouwgewassen

gewasrestenDe redeneringen lijken elkaar tegenwoordig tegen te spreken: enerzijds worden de voordelen en de noodzaak benadrukt van het opwekken van hernieuwbare energie van de tweede generatie (bijvoorbeeld niet-eetbare groene grondstoffen van akkers). Anderzijds hoor je landbouwonderzoekers pleiten voor een betere strijd tegen de verschraling van de Vlaamse landbouwbodems, door de gewasresten (biomassa) juist wel op het veld te laten, want zo verhoog je de broodnodige organische koolstofvoorraden. Weghalen, en valoriseren als energieproduct of laten liggen? Het antwoord is wellicht genuanceerd en complex, en om een duidelijk antwoord te kunnen formuleren in de toekomst, is het belangrijk om eerst over actuele cijfers van gewasopbrengsten en boven- en ondergrondse gewasresten te beschikken.

Wat betekenen ondergrondse oogstresten voor de stabiele organische stof in de bodem?

maisGewasresten van bijvoorbeeld korrelmaïs kunnen gebruikt worden voor de opwekking van alternatieve hernieuwbare energie. Dat betekent echter dat die gewasresten uit de bodemcyclus worden weggehaald. ILVO doet onderzoek in Vlaanderen en Italië om na te gaan wat dat betekent voor de opbouw van stabiele organische stof in de bodem.

Landbouw en natuur onverenigbaar? De zoektocht naar een balans tussen ecologische doelen, ecosysteemdiensten en economische haalbaarheid voor de landbouwsector

ecosystemenVia veld- en literatuurstudies, interviews en logboeken wil het ILVO de effecten van natuurgerichte beheermaatregelen op landbouwland inschatten met betrekking tot biodiversiteit, diverse ecosysteemdiensten, bedrijfsinkomen en logistiek. In Vlaanderen behoort meer dan 12% van de oppervlakte tot het Natura 2000-netwerk, waarbinnen maximaal ingezet wordt op natuurdoelen om een verder verlies aan biodiversiteit een halt toe te roepen. De omvorming naar doelhabitats voor natuur en de noodzaak om de milieudruk gerelateerd aan menselijke activiteiten te verlagen, hebben echter ook een aanzienlijke socio-economische impact op de landbouwsector. Dit onderzoek moet dan ook bijdragen tot een kosteneffectieve implementatie van beheermaatregelen.

Compostering en bewerking van mest

Gebruik van compost in teeltsubstraten voor aardbei: de voeding gepast corrigeren is de boodschap

teeltsubstraten aardbeiCompost kan bijdragen tot het verhogen van de duurzaamheid van substraatteelt van aardbei. Uit onderzoek van PCH en ILVO blijkt dat aardbeiplanten zeer efficiënt zijn in het gebruik van de fosfor en kalium in de compost, én er blijkt minder verlies van nutriënten te zijn via het drainagewater en het teeltsubstraat op het einde van de teelt. Compost kan mogelijks ook zorgen voor een hogere ziekteweerbaarheid van aardbeiplanten. Maar, gezien de variatie in samenstelling binnen compost, is het moeilijk om de bemesting bij te sturen en dus controle te houden over de nutriëntenconcentraties.


Composteren van reststromen in de Vlaamse land- en tuinbouw

composteren van reststromenBinnen één van de cases van het ILVO-project GeNeSys wordt onderzocht hoe compostering van reststromen als valorisatiemogelijkheid kan worden benut. Toepassing van compost kan bijdragen tot een betere bodemkwaliteit en meer vruchtbare bodems, die op hun beurt aan de basis liggen van de biomassaproductie. Bovendien worden nutriënten- en materiaalkringlopen lokaal gesloten wanneer op het eigen landbouwbedrijf reststromen worden verwerkt via compostering. Om deze voordelen ten volle te kunnen benutten, moeten eerst nog een aantal knelpunten worden aangepakt.

Composteren en inkuilen als technieken om de opslag en bewerking van vaste rundermest te optimaliseren

keren van rilIn de context van MAP V en de programmatische aanpak stikstof (PAS) wordt door ILVO onderzocht of de opslag en bewerking van vaste rundermest geoptimaliseerd kan worden om minder nutriënten te verliezen en een meer kwaliteitsvolle meststof te bekomen. In die context worden de mogelijkheden van composteren en inkuilen onderzocht op labo- en praktijkschaal.