Programma 8: Dynamisch landelijk gebied

landelijk gebiedDrie belangrijke functies kenmerken het landelijk gebied in Vlaanderen. Ten eerste is het een woon- en leefruimte waarin aspecten zoals mobiliteit, ontspanning, onderwijs en zorg aan bod komen. Daarnaast is het een economische ruimte die diverse activiteiten zoals landbouw, toerisme, nijverheid en dienstverlening een plaats geeft. Tenslotte is het ook een collectieve ruimte die aan de maatschappij materiële en maar ook immateriële diensten levert zoals biodiversiteit, stilte, openheid en zelfs duisternis.

In elk van deze functies vinden we aspecten van de landbouw terug. Zo maken landbouwers en hun gezinnen deel uit van het sociale netwerk op het platteland. Hun activiteiten creëren economische meerwaarde terwijl ze een impact hebben op het landschap, de regionale identiteit, de biodiversiteit en het leefmilieu.

strobalenDe maatschappelijke verwachtingen over deze ruimte veranderen continu waardoor de landbouwer zijn bedrijfsvoering voortdurend aan de sociale en natuurlijke omgeving moet aanpassen. Zo worden hem inspanningen gevraagd om op een milieuvriendelijke manier te produceren of om het landschap voor recreanten aantrekkelijker te maken. Bovendien is er een tekort aan ruimte om aan de diverse verwachtingen te kunnen voldoen. Hierdoor ontstaan spanningsvelden tussen de landbouw en andere sectoren.

Onderzoeksvisie

Met dit programma erkent ILVO het belang van een dynamisch landelijk gebied. ILVO hecht belang aan de drie voorgenoemde dimensies van het landelijk gebied door aandacht te besteden aan de economische, residentiële en maatschappelijke functies van het platteland. Dit betekent dat er in het onderzoek aandacht is voor de relatie die de landbouw heeft met andere gebruikers van de open ruimte en voor de bijdrage die landbouw kan leveren aan een kwaliteitsvol landelijk gebied.

ILVO en het onderzoek in dit domein

Omdat het landelijk gebied verschillende gebruikers met verschillende verwachtingen kent geeft dit aanleiding tot een verhoogde vraag naar onderzoek over het gebruik van het landelijk gebied. Hier liggen kansen tot samenwerking met andere onderzoeksinstellingen en beleidsdomeinen. Dit kan bijdragen tot beter begrip en vermindering van spanningen, zelfs tot de ontdekking van opportuniteiten. Op deze manier kan van een conflictmodel naar een harmoniemodel worden overgegaan.

Dergelijke onderzoeksvragen en samenwerking vragen een strategie op lange termijn en vaak een kwalitatieve en gebiedspecifieke aanpak. ILVO wil op deze onderzoeksvragen op de meest adequate manier een antwoord bieden. Het zal daarom de kwalitatieve onderzoeksmethodiek verder uitbouwen. Een goede communicatie over deze nieuwe onderzoeksaanpak en -resultaten zijn hierbij cruciaal.

Onderzoeksthema’s

  1. Relatie tussen landbouw en andere ruimtegebruikers
    plattelandOm met verschillende actoren op een constructieve manier het gebruik en beheer van een gemeenschappelijk goed, in casu het landelijk gebied, mogelijk te maken, zijn de opbouw, het onderhoud en het gebruik van relaties essentieel.

    De drie dimensies van het landelijk gebied bieden mogelijkheden tot combineren van functies en samenwerking tussen de verschillende plattelandsgebruikers en sectoren. Onderzoek legt zich toe op de relaties tussen actoren met gemeenschappelijke of tegenstrijdige belangen, op het ontstaan en de inzet van netwerken, op de betekenis van het sociaal, cultureel en politiek kapitaal voor de uitbouw van een dynamisch landelijk gebied waarin de verschillende actoren zo goed mogelijk hun eigen doelstellingen kunnen verwezenlijken. Daarbij wordt ook gezocht naar concrete aanknopingspunten die de doelstellingen van de landbouw kunnen ondersteunen in het debat rond de planning van het landelijk gebied in Vlaanderen.

    Dit onderzoeksthema is specifiek gericht op de relatie van landbouw met andere ruimtegebruikers in het landelijk gebied. Voor andere aspecten in de relatie van landbouw met de maatschappelijke omgeving wordt verwezen naar programma 9. De relatie tussen visserij en de mariene omgeving komt aan bod in programma 4.
    Boerderij
     
  2. Bijdrage van landbouw aan een kwaliteitsvol landelijk gebied
    Gezien het toenemende belang van de relatie van landbouw met andere ruimtegebruikers, is het belangrijk dat er binnen de landbouwbedrijfsvoering rekening wordt gehouden met de invloed op zijn omgeving. Dit kan enerzijds door negatieve effecten te voorkomen of te verminderen en anderzijds door actief bij te dragen aan een positieve impact op de kwaliteit van de open ruimte en het platteland. Op die manier zal het debat over de ruimtebalans in Vlaanderen in de toekomst op een meer constructieve manier kunnen gevoerd worden.

    FietsersDe onderwerpen binnen dit thema zijn zeer divers. Denk hierbij agrarische architectuur en de inpassing van bedrijfsgebouwen in het landschap, de mogelijkheden en beperkingen van multifunctionele landbouw, bijdrage van landbouw aan de regionale identiteit, retributiesystemen voor maatschappelijke diensten geleverd door de landbouw, samenwerkingsverbanden tussen landbouwers, functiewijzigingen op het platteland, definitie van kwaliteitsvolle open ruimte en de rol die landbouw daarin speelt.

    Dit onderzoek is complementair aan andere programma’s waarin duurzaamheidaspecten van landbouw- en visserijsystemen aan bod komen, zoals teelttechnieken met een minimale impact op het milieu, omgevingskwaliteit bij dierenhouderij en milieuvriendelijke vistechnieken (zie ook programma’s 1, 34 en 6).