Thema-Nieuwsgolf ‘Een platform voor bio’
Onderzoek & biologische landbouw in Vlaanderen

Onderzoek en kennisuitwisseling zijn belangrijk voor de innovatiekracht van de biologische sector. Als algemeen platform voor het delen van informatie, ideeën en ervaringen over onderzoek voor de biologische landbouw en voeding in Vlaanderen, wil het Netwerk Onderzoek Biologische Landbouw & voeding (NOBL ) hiertoe bijdragen. In de onlangs verschenen publicatie De biologische landbouw in Vlaanderen wordt, n.a.v. de tweede NOBL-studienamiddag op 6 december 2012, het onderzoek tussen 2011 en 2012 in de kijker gesteld.

Het Instituut voor Landbouw en Visserijonderzoek (ILVO) neemt nog steeds de coördinatie van dit netwerk op zich. Daarom presenteren wij u in deze speciale aflevering van onze Nieuwsgolf graag een bloemlezing van de bio-gerelateerde projecten waarbij onze onderzoekers rechtstreeks of onrechtstreeks betrokken zijn.

Organisatie van het onderzoek

Samen op weg naar een innovatieve en kwaliteitsvolle biosector 
Onderzoek, kennis en informatie zijn essentiële onderdelen van het toekomstige concurrentievermogen van een sector. Om de ontwikkeling van de biologische sector te bevorderen en de productiecapaciteit ervan te vergroten, zijn nieuwe informatie en technieken vereist. Een goede afstemming van onderzoek, kennisuitwisseling en het gebruik van kennis en informatie door de Vlaamse biologische sector zijn hierbij van onmiskenbaar belang.

NOBL: Samen Nadenken over Onderzoek Biologische Landbouw en voeding in Vlaanderen 
Opgericht op initiatief van het Beleidsdomein Landbouw en Visserij en op vraag van de biosector bestaat NOBL, het Netwerk Onderzoek Biologische Landbouw en voeding, ondertussen 5 jaar. Het netwerk kreeg de opdracht na te denken over hoe men in Vlaanderen tot een gunstiger onderzoeksklimaat voor de biosector kan komen. Ondertussen is het netwerk uitgegroeid tot een algemeen kennis- en ondersteuningsplatform.

Plantaardige productie

Bodem- en Bodembeheer

Organisch stofbeheer en niet-kerende bewerking voor een duurzaam bodemgebruik 
ILVO onderzoekt hoe we duurzaam bodembeheer kunnen verwezenlijken. Hierbij ligt de focus vooral op (niet-kerende) bodembewerking en het beheer van organische stof. We gaan na wat het effect is op de nutriëntendynamiek, fysische en biologische bodemkwaliteit, onkruid- en ziektedruk en opbrengst.

Bodembeheer en bodemkwaliteit in biologische teeltsystemen 
Bodembeheer is bepalend voor de bodemkwaliteit. Sinds 2005 voert ILVO dan ook onderzoek uit naar beheersmaatregelen die gunstig kunnen zijn voor de bodemkwaliteit in de biologische landbouw

Waarde van compost voor de bodemvruchtbaarheid 
Compostering is een natuurlijk proces waarbij micro-organismen onder zuurstofrijke omstandigheden vers organisch materiaal omzetten in een stabiel en humusrijk product. ILVO werkt met gecontroleerde compostering aan de kringloopgedachte die voor de biologische landbouw onontbeerlijk is.

Meerjarig gebruik compost en strorijke mest, de ideale bemestingsstrategie? 
Het behoud en de opbouw van voldoende organische stof in de bodem zijn van essentieel belang voor een goede bodemvruchtbaarheid in de biologische landbouw. In de praktijk worden hiertoe strorijke dierlijke mest, groenbemesters en groencompost gebruikt. Veel vragen van telers daaromtrent blijven onbeantwoord. Via een proef trachten wij daarbij te helpen.

Optimaal gebruik van biologische mest van kippen en herkauwers voor een gezond biologisch gewas 
Optimaal gebruik van het bestaande aanbod biologische mest is een cruciale schakel in de evolutie naar een 100% biologische keten. Het is nu de vraag hoe groot en kwaliteitsvol dat aanbod is, en of een behandeling van de mest voorafgaand aan het gebruik de kwaliteit ervan kan verbeteren.

Gewasbescherming

Invloed van groenbemesters op de populatieontwikkeling van nematoden 
Groenbemesters beperken erosie en uitloging van stikstof in de bodem, maar zijn ook inzetbaar om nematoden (aaltjes) in toom te houden en schade aan een volgend gevoelig gewas te beperken. Bij ILVO onderzochten we de invloed van bepaalde groenbemesters op de ontwikkeling van en de hoeveelheid aan nematoden.

Bestrijding van de wollige appelbloedluis met entomopathogene nematoden 
De wollige bloedluis is één van de grootste schadeverwekkers in de appelproductie. Tijdens de zomermaanden leveren twee natuurlijke vijanden een belangrijke bijdrage tot de bestrijding ervan: de sluipwesp en de oorworm. In het begin van het voorjaar zijn de bloedluizen deze natuurlijke vijanden echter te vlug af. Het is dus de vraag of er andere natuurlijke vijanden kunnen ingezet worden.

Onderzoek naar epidemiologie van fytoplasma’s in pitfruit (‘apple proliferation’ en ‘pear decline’) 
Binnen de fruitteelt komen er een aantal belangrijke ziekten voor, waaronder appelheksenbezem en de perenaftakelingsziekte, die beiden veroorzaakt worden door een fytoplasma. Op basis van een goed inzicht in de huidige aanwezigheid van twee van deze celwandloze bacteriën in België en de insecten die verantwoordelijk zijn voor hun verspreiding, willen we komen tot effectieve beheersmaatregelen.

Epifytische gisten als biologische bestrijders van vruchtrotschimmels bij aardbei 
Op elke plant zijn er van nature epifytische gisten aanwezig. Ze kunnen een belangrijke barrière vormen tegen ziekteverwekkende schimmels en op die manier als biologische bestrijder optreden. We houden ons bezig met de vraag welke epifytische gisten er voorkomen op verschillende aardbeiplantendelen en of zij daadwerkelijk kunnen ingezet worden tegen vruchtrotschimmels bij aardbei.

Naoogstbescherming van pitfruit tegen bewaarrot door verneveling van gisten in koelcellen 
Bestrijding van bewaarziekten met Biologische Controle Organismen biedt een veiliger en milieuvriendelijker alternatief dan chemische behandeling en opent perspectieven voor de biologische en voor een verdere geïntegreerde teelt.

Biologische bestrijding van invasieve mineermot Tuta absoluta in Vlaamse tomatenteelt 
De Vlaamse tomatenteelt heeft er sinds kort met T. absoluta een nieuwe exotische vijand bij. De ervaringen in het buitenland leren dat deze mineermot een ware ravage kan aanrichten. ILVO werkt mee aan een pakket duurzame bestrijdingsmaatregelen die verenigbaar met en aanvullend op de huidig gebruikte algemene bestrijdingsmiddelen in de tomatenteelt moeten zijn.

Bloemenranden voor natuurlijke plaagbeheersing 
Vele nuttige organismen, zoals natuurlijke vijanden van plaaginsecten, hebben het moeilijk om te overleven in een intensieve landbouwomgeving. Met de aanleg van bloemenranden trachten we dat te remediëren. Het onderzoek gaat na in hoeverre het lukt om daarmee nuttige organismen aan te trekken en populaties op te bouwen, en ook of er dan een succesvolle natuurlijke plaagbestrijding plaatsvindt.

Teelttechnieken en –systemen

Mogelijkheden met vlinderbloemigen in de veehouderij 
Gras/klaver (luzerne) is een combinatie met toekomst, maar de gangbare landbouw moet daar nog warm voor lopen. Bij een lage (minerale) stikstof-input zullen klaver en luzerne veel stikstof uit de lucht fixeren en beschikbaar stellen aan het gras. Ons onderzoek wil dit kwantificeren en vergelijken met gras dat binnen de wettelijke normen met stikstof (N) wordt bemest.

Niet-kerende grondbewerking in Vlaamse biologische landbouw 
Een aantal biologische land- en tuinbouwers passen reeds meerdere jaren niet-kerende grondbewerking toe op hun bedrijf of wil hiermee starten. Het CCBT-project ‘Niet-kerende grondbewerking in Vlaamse biologische landbouw’ van Inagro (i.s.m. ILVO) maakt het mogelijk de vorderingen en knelpunten in dit verband in kaart te brengen en gerichte antwoorden te zoeken.

Rassen en veredeling

Aandacht voor ziektegevoeligheid bij toelating van nieuwe rassen tot de nationale rassencatalogus 
Alvorens nieuwe rassen van landbouwgewassen kunnen gecommercialiseerd worden, moeten ze onderzocht worden op hun Cultuur- en Gebruikswaarde (CGW). Eén van de belangrijke aspecten die tijdens deze CGW-proeven wordt onderzocht is de resistentie of tolerantie van nieuwe rassen tegen diverse ziekten.

Genetische diversiteit in groentegewassen in actie 
Zaaizaad is een onmisbaar goed in land- en tuinbouw. In de biologische sector is het aanbod aan biologische vermeerderde cultivars nog beperkt. Telers selecteerden rassen die goed presteerden op hun bedrijf. Hun selecties zijn levend erfgoed. Om de teloorgang van deze bronnen aan biodiversiteit te voorkomen is in Vlaanderen een demonstratieproject uitgevoerd over de teelt van zaden op het tuinbouwbedrijf.

Opwaardering van rode klaver als voedergewas 
Bedrijfseigen eiwitproductie is een belangrijke doelstelling in de duurzame landbouw. Rode klaver, met zijn hoog gehalte aan eiwitten en onverzadigde vetzuren, speelt hier een belangrijke rol. De voornaamste problemen van huidige rode klaver rassen zijn de geringe persistentie en lage zaadopbrengst. ILVO bestudeert specifiek plantarchitectuur en ziekteresistentie, twee factoren die in belangrijke mate bijdragen tot verhoogde persistentie en die (zaad)opbrengst van planten beïnvloeden.

Dierlijke productie

Dierenwelzijn en –gezondheid

HealthyHens: Bevorderen van gezondheid en welzijn bij bio-leghennen in Europa 
ILVO neemt als Vlaamse partner deel aan het Europese CORE Organic II project “HealthyHens”. De algemene doelstelling is hier de identificatie van managementstrategieën die leiden tot een goede gezondheid en welzijn bij biologische leghennen in Europa.

Heeft Belgisch rundvee nood aan beschutting op de weide? 
In gematigde streken wordt het meeste rundvee – zeker in de bio-sector - ten minste een deel van het jaar op de weide gehouden en dus blootgesteld aan weer en wind, met koude- en hittestress als mogelijke negatieve gevolgen voor zowel dierenwelzijn als productiviteit. Hoe zit dat in het gematigde Belgische klimaat en welke vorm van beschutting kan men best voorzien? ILVO – i.s.m. met UGent en KULeuven – onderzoekt dit in het PASTRESS project.

Beren of castraten: Alternatieven voor onverdoofde castratie 
Verschillende spelers uit de Europese varkenssector, detailhandelaren en ngo’s hebben afgesproken om vanaf 1 januari 2012 af te stappen van onverdoofde castratie van biggen. Men staat nu voor de keuze tussen verdoving of pijnbestrijding. In het CASPRAK- onderzoeksproject werden vijf behandelingen in de praktijk vergeleken: onverdoofde castratie, castratie met CO2-verdoving, castratie met pijnbestrijding, immunocastratie en afmesting van intacte beren. In dit project werd uitgegaan van een aantal eisen aan alternatieve productiewijzes.

Productiesystemen

Optimalisatie en innovatie van de biologische en low input melkveehouderij via Europese samenwerking 
Het voorbije jaar hebben ILVO-onderzoekers een tiental biologische melkveebedrijven (koeien en geiten) in Vlaanderen en Nederland bezocht in het kader van het Europese SOLID project . Dit project, waarbij duurzame productie centraal staat, wil de technische prestaties en de economische competitiviteit van biologische en ‘low input’ melkveesystemen in Europa aanscherpen, en tegelijk ook hun potentieel tot het leveren van ecologische diensten en het bevorderen van biodiversiteit optimaliseren.

Socio-economie, markt en keten

Biologische en low-input melkveehouderij: valse vrienden? 
In het bovengenoemde SOLID project worden verbeterstrategieën opgespoord die biologische melkveehouders moeten toelaten om competitief te innoveren. De vraag stelt zich in welke mate low-input en biologische bedrijven werkelijk dicht bij elkaar aanleunen, of dat hun gelijkenis eerder schijnbaar is omwille van hun beider grote verschil met de intensieve gangbare melkveebedrijven. Zijn het misschien valse vrienden?

Netwerken en innovatie: Connectie in het brede innovatielandschap? 
Land- en tuinbouwbedrijven worden bij hun zoektocht naar innovatie geconfronteerd met de uitdaging om zowel hun concurrentiekracht te versterken als tegemoet te komen aan maatschappelijke vragen. De rol van netwerken in het aansturen, verbreden en versterken van de innovatiecapaciteit van deze bedrijven is echter onderbelicht in zowel onderzoek als praktijk.

Technologie

Onderzoek naar een efficiënte toepassing van insectenparasitaire aaltjes tegen koolvlieg 
Sedert 2010 voeren Inagro, ILVO en Universiteit Gent onderzoek uit naar de optimalisatie van de toepassing van entomopathogene nematoden (EPN) als alternatief, biologisch bestrijdingsmiddel tegen een aantal plaaginsecten in groenten.

Voeding, kwaliteit en gezondheid

Tijd voor innovatie in de biologische verwerking 
Wat zijn de sterktes en zwaktes, de kansen en bedreigingen van de biologische voedingsverwerking in Vlaanderen? Deze onderzoeksvraag wordt momenteel door ILVO, in samenwerking met BioForum Vlaanderen, bekeken.